Tại Hội thảo “An toàn dữ liệu tài chính trong kỷ nguyên AI” do Tạp chí Vietnam Finance tổ chức ngày 23/4, TS Đỗ Văn Thuật - Giám đốc Giải pháp và Kiến trúc Blockchain, Công ty 1Matrix - cho biết tài sản số là loại tài sản được thể hiện dưới dạng dữ liệu số, được tạo lập, lưu trữ và giao dịch trên môi trường điện tử thông qua các công nghệ số, trong đó nổi bật là blockchain. 

Phạm vi tài sản số bao gồm các tài sản ảo và tài sản mã hóa phục vụ mục đích đầu tư hoặc trao đổi, nhưng không bao gồm các công cụ tài chính truyền thống như chứng khoán hay tiền pháp định dưới dạng số. Với đặc tính phi tập trung, minh bạch và khả năng giao dịch xuyên biên giới, tài sản số đang mở ra nhiều cơ hội mới cho thị trường tài chính, song cũng kéo theo những thách thức chưa từng có về quản trị rủi ro.

Một trong những vấn đề nổi cộm là rủi ro ở cấp độ người dùng – mắt xích yếu nhất trong toàn bộ hệ sinh thái. Các hình thức lừa đảo ngày càng tinh vi, từ mô hình Ponzi biến tướng, giả mạo ví điện tử, giả danh đội ngũ hỗ trợ kỹ thuật đến các dự án “bẫy” được thiết kế bài bản nhằm đánh vào tâm lý nhà đầu tư. 

Theo thống kê được ông dẫn lại, chỉ riêng trong năm 2024 đã có gần 150.000 đơn khiếu nại liên quan đến tiền mã hóa, với tổng thiệt hại lên tới 9,3 tỷ USD, tăng mạnh so với năm trước. Điều này cho thấy mức độ rủi ro không chỉ dừng ở quy mô cá nhân mà đã lan rộng ra toàn thị trường.

TS Đỗ Văn Thuật - Giám đốc Giải pháp và Kiến trúc Blockchain, Công ty 1Matrix.

Không chỉ dừng lại ở phía người dùng, rủi ro ở cấp độ ứng dụng – đặc biệt là các hợp đồng thông minh (smart contract) – cũng được đánh giá là điểm yếu đáng lo ngại. Theo TS Thuật, các lỗ hổng kỹ thuật như lỗi logic trong lập trình, tấn công tái nhập (reentrancy), thao túng dữ liệu hay sai sót trong cơ chế phân quyền có thể bị khai thác để thực hiện các cuộc tấn công quy mô lớn. Thực tế đã chứng kiến nhiều vụ tấn công vào các nền tảng tài chính phi tập trung (DeFi), các cầu nối blockchain hay sàn giao dịch, gây thiệt hại lên tới hàng trăm triệu USD mỗi vụ, làm suy giảm niềm tin của nhà đầu tư và tạo ra hiệu ứng lan truyền tiêu cực trên thị trường.

Ở góc độ vận hành, TS Đỗ Văn Thuật cho rằng nhiều sự cố nghiêm trọng không bắt nguồn từ công nghệ blockchain lõi – vốn được thiết kế với độ bảo mật cao – mà chủ yếu đến từ các yếu tố bên ngoài chuỗi (off-chain), bao gồm quản trị khóa riêng (private key), hạ tầng ví, hệ thống lưu trữ và quy trình phê duyệt nội bộ. Những điểm yếu này thường liên quan đến con người hoặc quy trình, khiến hệ thống dễ bị tấn công thông qua các hình thức như lừa đảo nội bộ, chiếm quyền truy cập hay khai thác sai sót trong vận hành. Theo thống kê, giá trị thiệt hại trung bình của các vụ tấn công vào hạ tầng vận hành có thể lên tới hàng chục triệu USD, cho thấy mức độ nghiêm trọng của rủi ro này.

Trước bối cảnh đó, ông Thuật khuyến nghị cần xây dựng một cơ chế phòng thủ đa lớp, kết hợp giữa công nghệ blockchain với các giải pháp an ninh mạng truyền thống. Trong đó, việc quản lý và lưu trữ tài sản số cần tuân thủ các nguyên tắc nghiêm ngặt như tách biệt ví giao dịch và ví lưu trữ, không lưu trữ thông tin bảo mật trên môi trường trực tuyến, áp dụng cơ chế xác thực nhiều lớp, cũng như thiết lập quy trình phê duyệt đa cấp và phân quyền rõ ràng. Đây được xem là những lớp phòng vệ quan trọng nhằm hạn chế tối đa khả năng bị xâm nhập và giảm thiểu thiệt hại khi xảy ra sự cố.

Bên cạnh yếu tố công nghệ và vận hành, vấn đề tuân thủ pháp lý cũng ngày càng trở nên cấp thiết trong bối cảnh các quy định về chống rửa tiền (AML) và xác minh danh tính khách hàng (KYC) đang được siết chặt trên phạm vi toàn cầu. Những vụ việc liên quan đến các sàn giao dịch lớn thời gian qua cho thấy rủi ro pháp lý không chỉ ảnh hưởng đến một doanh nghiệp riêng lẻ mà còn có thể tác động lan rộng đến toàn bộ hệ sinh thái. Do đó, việc xây dựng khung pháp lý rõ ràng, minh bạch và phù hợp với thông lệ quốc tế là yếu tố then chốt để thị trường tài sản số phát triển ổn định.

TS Đỗ Văn Thuật nhấn mạnh rằng để hệ sinh thái tài sản số có thể phát triển bền vững, cần giải quyết đồng thời ba trụ cột chính gồm công nghệ, vận hành và pháp lý. Trong đó, bảo mật không chỉ là một yêu cầu kỹ thuật đơn thuần mà phải trở thành nền tảng xuyên suốt trong toàn bộ quá trình phát triển. Chỉ khi đảm bảo được yếu tố an toàn và minh bạch, thị trường mới có thể củng cố niềm tin của nhà đầu tư, thu hút dòng vốn và từng bước khẳng định vai trò trong hệ thống tài chính số toàn cầu.